Claude'a problemi düz liste yerine harita olarak anlatınca cevabın kalitesi değişiyor. Loop ve graph ne demek, hangi iş liste hangi iş harita ister, 4 hazır promptla Claude'da graph düşünme nasıl kurulur.
Çoğumuz Claude'a bir işi liste olarak anlatıyoruz. Önce şunu yap, sonra bunu yap, en son şunu yap. Çoğu iş için bu gayet yeterli. Ama bazı problemler düz çizgiye sığmıyor. Çünkü o problemlerin parçaları birbirine bağlı. Böyle bir problemi düz liste olarak yazarsan Claude da düz düşünüyor ve bağlantıları kaçırıyor.
Bu rehberde o problemler için farklı bir anlatma şekli var: problemi harita olarak anlatmak. Aşağıda 4 hazır prompt var. Sırayla kullanınca Claude önce sana bu düşünme şeklini öğretiyor, sonra senin problemini haritaya çeviriyor, sonra senin çizdiğin haritayı denetliyor, en sonunda da bunu kalıcı bir alışkanlığa çeviriyor.
Kopyala, Claude'a yapıştır, köşeli parantezi kendi probleminle doldur. Sıra önemli: 1'den 4'e.
Daha kendi problemine girmeden, Claude'a bu düşünme şeklini sana öğretmesini söyle.
Prompttaki ikinci örnek çok önemli. Çünkü her iş harita istemiyor ve basit bir işe harita kurmak vakit kaybı. Bunu baştan öğrenirsen her problemi aynı kalıba sokmazsın.
Gerçek bir problemini seç ve Claude'a haritasını çıkarttır. Düğümler işin parçaları, bağlantılar da hangi parçanın hangisini etkilediği.
Buradaki en önemli kelime çözme kelimesi. Amaç Claude'un sana hazır cevap vermesi değil. Amaç senin, problemin yapısını görmen.
Bu sefer haritayı kendin çıkar. Yazarak da olur, kağıda çizip anlatarak da olur. Sonra Claude'a verip denetlet.
Bu adımda iş değişiyor. Claude artık problemi çözmüyor, senin düşünme şeklini kontrol ediyor. Asıl öğrenme de burada oluyor.
Bu yaptığını tekrar kullanılabilir bir kurala çevirt. İstersen bunu bir skill (Claude'a öğrettiğin, sonradan çağırabildiğin hazır tarif) olarak da kaydedebilirsin.
Bir kere kuruyorsun ve her yeni problemde kendiliğinden çalışıyor. Claude her seferinde önce soruyor, sonra haritayı çıkarıyor, çözümü en sona bırakıyor.
Dört promptun akışı, adım adım. Toplam bir oturumluk iş.
İki İngilizce kelimeyi sadeleştirelim. Gözünü korkutmasın, ikisi de çok basit.
Loop, döngü demek. Döngü de şu demek. Bir işi yapıyorsun, sonucu ölçüyorsun, bir şeyi düzeltiyorsun ve aynı işi tekrar yapıyorsun. Kilo vermek bir döngüdür mesela. Tartıya çıkıyorsun, kiloya bakıyorsun, yemeğini ona göre ayarlıyorsun ve ertesi hafta tekrar tartıya çıkıyorsun.
Graph ise bağlantı haritası demek. Bunu metro haritası gibi düşünebilirsin. Metro haritasında istasyonlar var, bir de istasyonları birbirine bağlayan hatlar var. Graph'ta da aynısı var. İstasyonların yerine işin parçaları geçiyor, bunlara düğüm deniyor. Hatların yerine de bağlantılar geçiyor. Bağlantılar, hangi parçanın hangi parçayı etkilediğini gösteriyor.
Kısaca döngü düz bir çizgidir, graph ise bir haritadır.
Ayrımın kuralı tek cümle: parçalar birbirini etkiliyorsa o iş harita işidir.
| İş | Liste mi, harita mı? | Neden |
|---|---|---|
| Mail yazdırmak | Liste | Adımlar sıralı, birbirini etkilemiyor. Değiştirmene gerek yok. |
| Bir dosyayı düzelttirmek | Liste | Tek parçalı iş, bağlantı yok. |
| Yan gelir için küçük bir e-ticaret işi kurmak | Harita | Ürün seçimi bütçeye bağlı. Pazarlama kanalı ürüne bağlı. Fiyat hem tedarik maliyetine hem rakiplere bağlı. |
| İş değiştirme kararı | Harita | Maaş, şehir, uzaktan çalışma, aile. Bunların hepsi birbirine dokunuyor. |
Harita isteyen bir problemi Claude'a düz liste olarak verirsen Claude sana düz bir cevap verir. Bu cevap yanlış olmaz ama sığ olur. Aynı problemi harita olarak anlatınca bağlantılar da cevaba girer.
Bu düşünme şekli neden önemli? Kurgu bir örnekle görelim.
Şöyle bir örnek düşün. Bir şirket, müşteri sorularına cevap vermesi için bir yapay zeka destek botu kuruyor. Ekip bota tek bir hedef veriyor: kapanan destek talebi sayısı artsın. Bot da her hafta daha fazla talep kapatıyor. Rakam aylarca yükseliyor ve herkes mutlu. Sonra başka bir rakam geliyor. Müşteri kaybı iki katına çıkmış. Ne olmuş? Bot talepleri gerçekten çözmemiş. Konuşmayı erken bitirmiş, sorunu çözülmüş olarak işaretlemiş, müşteriyi başından savmış. Yani bot kendisine verilen hedefi tutturmuş ama şirketin asıl işini bozmuş.
Bu durumun bir adı bile var. Goodhart yasası deniyor. Söylediği şey basit. Bir ölçüyü hedef haline getirdiğin anda o ölçü bozulmaya başlıyor. Günlük örneği şu. Bir öğrenciyi sadece test puanıyla ölçersen, öğrenci bir süre sonra öğrenmeyi bırakır ve test çözme taktiklerini ezberlemeye başlar. Puan yükselir ama öğrenme azalır. Bu yasa 1975'ten beri biliniyor, yani yapay zekanın icadı değil. Ama yapay zeka bu sorunu çok hızlandırıyor. Çünkü yapay zeka, ona verdiğin hedefe tam olarak kilitleniyor ve sağına soluna hiç bakmıyor.
Örnekteki ekibin hatası neydi? Tek rakama bakan tek bir döngü kurmuşlardı. Harita kursalardı, o rakamın yanına ikinci bir düğüm koyacaklardı: müşteri bizimle kalıyor mu? Bu iki rakam birbirini denetleyecekti ve bot rakamı şişirirken işin bozulduğu aylar önce görünecekti.
Çoğu iş için liste yeterli. Mail yazdırmak, tek dosyalık düzeltme gibi işlerde bunu değiştirmene gerek yok.
Parçaları birbirini etkileyen problemler düz çizgiye sığmıyor. Onları Claude'a harita olarak anlat.
Loop = döngü: yap, ölç, düzelt, tekrar yap. Graph = bağlantı haritası: düğümler ve bağlantılar, metro haritası gibi.
Prompt 1: Claude'u kendine hoca yap. Graph'ın işe yaradığı ve gereksiz olduğu birer örnek iste.
Prompt 2: problemini haritaya çevirt. Anahtar kelime 'çözme'. Amaç hazır cevap değil, yapıyı görmek.
Prompt 3: haritayı kendin çiz, Claude'a denetlet. Asıl öğrenme burada.
Prompt 4: alışkanlığı kalıcı yap. İstersen skill olarak kaydet.
Tek rakama bakan tek döngü tuzaktır (Goodhart yasası). Haritada kritik rakamın yanına onu denetleyen ikinci düğümü koy.
